Een vernauwde hartklep vroeg vervangen halveerde ziekenhuisopnames

Door David Beckwith

Bewijscheck, 17 oktober 2026

De bewering: “Is je aortaklep sterk vernauwd, laat hem dan vervangen voordat de klachten beginnen. Wacht niet.”

Ons oordeel: Solide. In vier gerandomiseerde studies met 1.427 mensen met een ernstig vernauwde aortaklep en geen klachten halveerde een vroeg geplaatste nieuwe klep ruimschoots het aantal onverwachte ziekenhuisopnames voor het hart (14,6% tegen 31,9%). Of je er ook langer door leeft, staat nog niet vast.

Walt is 77, speelt twee keer per week negen holes golf en voelt zich prima, maar een echo van zijn hart laat zien dat zijn aortaklep vernauwd is tot een spleetje. Het plan van zijn arts is om over zes maanden opnieuw te kijken.

Moet Walt een klep laten vervangen waar hij nog geen last van heeft?

Tientallen jaren was het antwoord nee. Aortastenose, een stijve en vernauwde klep tussen het hart en de grote lichaamsslagader, komt voor bij meer dan 3% van de volwassenen van 65 en ouder [2], en richtlijnen zeiden de klep pas te vervangen als die klachten gaf, zoals kortademigheid, pijn op de borst of flauwvallen [2]. Sinds 2024 hebben vier gerandomiseerde studies die regel getest.

Waar de bewering vandaan komt

De oude regel was logisch. Een klep vervangen betekende een openhartoperatie, en zolang mensen geen klachten hadden, was hun kans op plotseling overlijden klein, ongeveer 1 op 100 per jaar [9]. Waarom het risico van een chirurg nemen voor een klep die geen problemen gaf?

Maar klein is niet nul, en er bleef een vraag open: wat gebeurt er met mensen terwijl ze wachten? Twee dingen veranderden. TAVR (transcatheter aortic-valve replacement, in Nederland en België vaak TAVI genoemd) plaatst een nieuwe klep via een buisje dat vanuit een slagader in de lies omhoog wordt geschoven, zonder de borstkas te openen. En de studies kwamen binnen. In mei 2025 keurde de FDA, de Amerikaanse geneesmiddelenautoriteit, één TAVR-klep goed voor mensen met ernstige aortastenose zonder klachten [9]. De Europese richtlijnen van 2025 zeggen nu dat vroege vervanging overwogen moet worden als het risico van de ingreep laag is [10]. In 2026 legde de New England Journal of Medicine de vraag als casus voor aan twee experts: een vrouw van 72 zonder klachten [1].

Wat de studies vonden

De grootste studie: ziekenhuisopnames gehalveerd

EARLY TAVR is de studie achter het besluit van de FDA. Daarin werden 901 mensen met ernstige aortastenose en geen klachten, gemiddeld 76 jaar oud, in 75 centra in de VS en Canada willekeurig ingedeeld [2]. De helft kreeg meteen TAVR. De andere helft werd gevolgd en kreeg een nieuwe klep zodra er klachten kwamen.

Na een mediaan van 3,8 jaar was 26,8% van de vroege groep overleden, had een beroerte gehad of was onverwacht opgenomen voor een hartprobleem, tegen 45,3% van de gevolgde groep [2]. Het grootste deel van dat verschil kwam door ziekenhuisopnames: 20,9% tegen 41,7%. Beroertes: 4,2% tegen 6,7%. Overlijden was ongeveer gelijk, 8,4% tegen 9,2%.

Waarom zou een klep die geen klachten gaf mensen in het ziekenhuis doen belanden? Het antwoord zit in wat er met de gevolgde groep gebeurde.

Afwachten betekende vooral wachten op een spoedgeval

Dit is het detail dat voor Walt telt. In EARLY TAVR had 87% van de gevolgde groep binnen de 3,8 jaar toch een nieuwe klep nodig, na een mediaan van 11 maanden [2]. Ongeveer 4 op de 10 van hen kregen die pas nadat er iets misging, zoals hartfalen, vocht in de longen of flauwvallen [9].

Een kleinere studie laat zien wanneer die schrikmomenten kwamen. In EVOLVED werden 224 mensen met ernstige aortastenose zonder klachten tot 5 jaar gevolgd. In de vroege groep stopten de onverwachte ziekenhuisopnames door de klep na het eerste jaar. In de gevolgde groep bleven ze komen, jaar na jaar [7].

Voor de meeste mensen was de keuze dus niet klep of geen klep. Het was een geplande klep nu of een klep later, vaak na een schrikmoment. Dat beantwoordt Walts vraag over ziekenhuisopnames. Er blijft een grotere over: leeft hij langer als de klep vroeg wordt vervangen?

De langste studie: half zoveel sterfgevallen na 10 jaar

RECOVERY, in Korea, is de studie die mensen het langst volgde. Daarin werden 145 mensen met zeer ernstige aortastenose en geen klachten, gemiddeld 64 jaar oud, willekeurig ingedeeld voor een vroege operatie of afwachten, en in maart 2026 kwamen de resultaten na 10 jaar [4].

Na 10 jaar was 15% van de groep met een vroege operatie overleden, door welke oorzaak dan ook, tegen 32% van de gevolgde groep [4]. Overlijden door de operatie of door het hart: 3% tegen 24%.

EARLY TAVR (901 mensen, gerandomiseerd, open-label, mediaan 3,8 jaar, gefinancierd door Edwards Lifesciences, dat de klep maakt). Gemiddelde leeftijd 75,8, 69% mannen, 84% met een laag operatierisico. De gecombineerde uitkomst van overlijden, beroerte of onverwachte opname voor het hart: 26,8% tegen 45,3%, een hazard ratio van 0,50, wat betekent dat de vroege groep in de loop van de tijd half zo vaak zulke gebeurtenissen had [2]. Problemen bij de ingreep waren vergelijkbaar in de vroege groep en bij gevolgde patiënten die later een klep kregen. Alleen mensen van 65 en ouder van wie de slagaders geschikt waren voor een ingreep via de lies deden mee, en er werd maar één klep gebruikt [2, 3].

RECOVERY (145 mensen, gerandomiseerd, open-label, 4 ziekenhuizen in Seoul, gefinancierd door een Koreaans onderzoeksinstituut). De kleppen waren erg nauw: een opening van 0,75 cm² of minder. Veel mensen hadden een klep met twee slippen in plaats van drie, een aangeboren verschil dat vaak voorkomt bij jongere patiënten. Overlijden door de operatie of het hart: 2 van 73 tegen 17 van 72. Alle sterfgevallen: 11 tegen 23 [4].

AVATAR (157 mensen, gerandomiseerd, 9 centra in 7 Europese landen, opgezet door de onderzoekers zelf, gemiddeld 67 jaar). Iedereen deed eerst een inspanningstest, om zeker te zijn dat er echt geen klachten waren. Na een mediaan van 63 maanden kwamen overlijden, hartaanval, beroerte of opname voor hartfalen voor bij 23,1% tegen 46,8%, had overlijden door elke oorzaak een hazard ratio van 0,44 en hadden opnames voor hartfalen een hazard ratio van 0,21 [5, 6].

EVOLVED (224 mensen met ernstige aortastenose en littekens in de hartspier op een MRI, gerandomiseerd, VK en Australië, gemiddeld 73 jaar, mediaan 42 maanden, gefinancierd door goede doelen). De hoofduitkomst, overlijden of een onverwachte ziekenhuisopname door de klep, was 18% tegen 23%, te dicht bij elkaar om toeval uit te sluiten. Overlijden: 14% tegen 13%. Ziekenhuisopnames door alleen de klep daalden van 17% naar 6% [7]. De studie nam minder mensen op dan gepland (224 van de 356).

Een analyse uit 2025 bundelde de vier studies: 1.427 mensen, gemiddeld 73 jaar, ongeveer 4 jaar gevolgd [8]. Onverwachte opnames voor het hart of voor hartfalen: 14,6% tegen 31,9%, een hazard ratio van 0,40, en de vier studies kwamen goed overeen. Beroertes: 4,5% tegen 7,2%. Overlijden door elke oorzaak: 9,7% tegen 13,7%, een verschil dat toeval kan zijn, en daarover waren de studies het niet eens.

Samen zeggen de vier studies hetzelfde over het ziekenhuis: de klep vroeg vervangen halveerde ruimschoots het aantal onverwachte ziekenhuisopnames voor het hart [8]. Dat gold in een grote TAVR-studie en in kleinere studies met operaties, in Noord-Amerika, Europa en Korea.

Wat nog niet vaststaat

Over langer leven zijn de studies verdeeld. De twee kleinere studies met operaties, RECOVERY en AVATAR, vonden veel minder sterfgevallen bij een vroege operatie [4, 6]. De twee grotere, EARLY TAVR en EVOLVED, vonden geen verschil [2, 7]. Samengevoegd was overlijden 9,7% tegen 13,7%, niet duidelijk verschillend [8]. Een reden kan zijn dat de patiënten van RECOVERY jonger waren, met zeer nauwe kleppen.

In elke studie wisten patiënten en artsen wie een klep kreeg. Een ziekenhuisopname is deels een beslissing van een arts, en een arts die weet dat de klep van een patiënt nog nauw is, neemt die misschien sneller op [3]. Het redactioneel bij EARLY TAVR concludeerde dat wachten op klachten “een verdedigbare strategie blijft” voor mensen die zorgvuldig worden gevolgd [3].

Kleppen slijten. In PARTNER 3, een studie met 1.000 mensen met klachten, gemiddeld 73 jaar, hielden TAVR-kleppen en chirurgische kleppen het over 7 jaar ongeveer even goed: klepfalen 6,9% tegen 7,5% [11]. Voor na 10 jaar weet niemand het nog voor TAVR. Dat telt zwaarder naarmate je jonger bent, net als de kans dat je na TAVR een pacemaker nodig hebt [3].

Dan terug naar Walt. Is zijn klep ernstig vernauwd, is hij 77 en zegt een klepteam dat zijn risico laag is, dan zeggen de studies dat een geplande nieuwe klep nu hem heel waarschijnlijk later een ziekenhuisopname bespaart. Of het hem jaren extra geeft, wordt nog onderzocht.

Ons oordeel

Het argument voor de andere kant is echt. Geen enkele studie hield geheim wie een klep kreeg, en ziekenhuisopnames zijn de uitkomst die de resultaten bepaalde. De grootste studie werd betaald door de maker van de klep.

Zorgvuldig volgen, met elke 6 tot 12 maanden een echo en snel ingrijpen bij klachten, is nog steeds wat de Amerikaanse richtlijnen beschrijven [2].

Wat het oordeel zou veranderen: drie studies die nog lopen, rapporteren over overlijden en opnames voor hartfalen (zie hieronder). Laten ze zien dat mensen met een vroege klep langer leven, dan gaat de rij “langer leven” omhoog. Dalen de ziekenhuisopnames niet als artsen niet weten wie welke behandeling kreeg, dan gaat de hoofdrij omlaag.

Wat dit voor jou betekent

Laat een echo ernstige aortastenose zien en voel je je goed, vraag je arts dan om je door te verwijzen naar een hartklepteam (een cardioloog en een hartchirurg die samen beslissen). Vraag hun rechtstreeks of vroege vervanging bij jou past. In de studies hielp het mensen met een laag risico bij de ingreep, gemiddeld 64 tot 76 jaar oud [2, 4, 5, 7].

Vraag welk soort klep. TAVR gaat via de lies; een operatie betekent dat de borstkas wordt geopend. De Europese richtlijnen van 2025 neigen naar TAVR vanaf 70 jaar en naar een operatie daaronder, vanwege hoe lang kleppen meegaan [10].

Kiezen jij en je arts ervoor om af te wachten, houd dan de controles aan. Elke 6 tot 12 maanden een echo [2], en dezelfde dag je arts bellen bij kortademigheid bij inspanning, pijn op de borst, duizeligheid of flauwvallen. In EARLY TAVR duurde het mediaan 11 maanden voordat een klep nodig was [2].

Is je aortastenose licht of matig, dan gelden deze studies niet voor jou. Ze namen alleen ernstige gevallen op.

Wat er nu komt

Er lopen nog drie gerandomiseerde studies: EASY-AS in het VK en andere landen (2.844 mensen gepland), DANAVR in Denemarken (1.700 gepland, resultaten verwacht rond 2029) en ESTIMATE. EASY-AS is de studie om te volgen voor overlijden: de hoofduitkomst is overlijden door het hart of een opname voor hartfalen [12, 13].

Voor andere manieren om je hart te beschermen en langer te leven, zie de vijf gezondheidshefbomen met het sterkste bewijs en sprintintervallen voor VO2max.

Bronnen