Op moleculair niveau begint je vasten pas op dag 3

Door David Beckwith

Bewijscheck, 26 oktober 2026. Bijgewerkt op 30 oktober 2026.

De bewering: “Na drie dagen zonder eten zet je lichaam een enorme schakelaar om: honderden eiwitten in je bloed veranderen.”

Ons oordeel: Veelbelovend. Bij 12 gezonde mensen die 7 dagen alleen water dronken, ging het aantal veranderde bloedeiwitten van 6 op dag 1 naar 390 op dag 7, en de sprong kwam na dag 3. Kanttekening: het is één kleine studie zonder vergelijkingsgroep, en de meeste eiwitten waren binnen 3 dagen na het eten weer normaal.

Op dag 3 stoppen de meeste mensen met vasten. De honger is op zijn hoogst, het hoofd bonkt en een bord eieren lijkt ineens de verstandige keuze.

Wat verandert er als je doorgaat?

Een studie uit 2024 in Nature Metabolism heeft het gemeten [1]. Onderzoekers uit Noorwegen, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk namen elke ochtend bloed af bij 12 gezonde mensen die 7 dagen alleen water dronken, en maten daarin 2.923 eiwitten. Na één dag waren er 6 veranderd. Na twee dagen 54. Na drie dagen 95. Toen schoot het aantal omhoog: 207 op dag 4 en 390 op dag 7.

Dat roept twee vragen op. Waarom wacht het lichaam tot dag 3? En blijft de verandering als je weer eet?

Waar de bewering vandaan komt

Op 3 augustus 2026 plaatste Nick Norwitz, arts en gepromoveerd op stofwisseling, een video met de titel “How to Hack a 7 Day Fast in 24 Hours” [2]. Hij is 180.000 keer bekeken. Hij noemt de studie “een enorme tweede golf van eiwitveranderingen” en zegt dat “de meeste mensen die vasten, stoppen vlak voordat de biologische veranderingen met de meeste impact beginnen”.

Zijn hack draait om ketonen, de brandstof die je lever uit vet maakt als er geen eten meer is. In de studie stegen ze de hele week langzaam. Norwitz at heel koolhydraatarm, vastte daarna 24 uur en dronk twee ketonenshots van elk 10 gram. Zijn ketonen in het bloed kwamen op 4,4 millimol per liter, hoger dan de deelnemers aan de studie in 7 dagen bereikten. Hij geeft een kortingscode van 15% voor het drankje.

Hij is voorzichtig over wat dat laat zien: “Ik ga je geen wondermiddel verkopen en zeggen dat deze aanpak alle voordelen van 7 dagen vasten nabootst.” Daar zijn we het mee eens, en we checken het vasten zelf, niet de hack.

Wat de studie vond

De schakelaar is echt, en hij wacht op dag 3. Op dag 1 waren 6 eiwitten anders dan voor het vasten. Op dag 2 waren het er 54. Op dag 3 95. Toen kwam de sprong, naar 207 op dag 4, en daarna steeg het elke dag tot 390 op dag 7, volgens de strengste toets van de studie. De auteurs schrijven dat een reactie van het hele lichaam “pas zichtbaar was na drie dagen volledige calorierestrictie”.

De verandering bereikte bijna elk orgaan. De eiwitten die bewogen, komen uit de hersenen, het hart, de lever, spieren, vet, het afweersysteem en de bloedstolling. De meeste daalden. Het vethormoon leptine, dat je hersenen vertelt hoeveel vet je meedraagt, was op dag 4 het sterkst gedaald. Follistatine, een eiwit dat spieren laat groeien, steeg op dag 3 met meer dan 5 standaarddeviaties, een sprong ver buiten het gewone bereik en een van de grootste bewegingen in de studie.

De schakelaar hangt aan het vasten, niet aan het gewicht. 452 eiwitten stegen of daalden met het aantal dagen dat mensen gevast hadden. Maar 49 bewogen mee met hoeveel gewicht ze verloren hadden, en de ketonen in het bloed hingen maar zwak samen met het gewichtsverlies.

Waar wacht het lichaam dan op? De brandstofcijfers van de studie geven de beste aanwijzing. De bloedsuiker daalde en het vet in het bloed steeg, en beide vlakten na 2 tot 3 dagen af [1]. Het lichaam maakt eerst de overstap van suiker naar vet af, en de verandering in eiwitten volgt. Dag 3 is het kantelpunt. Van de 95 veranderde eiwitten op die dag ging bijna de helft omhoog, en follistatine bereikte zijn piek. Daarna bleef het aantal stijgers gelijk, en bijna alle nieuwe veranderingen waren eiwitten die daalden. De studie laat de volgorde zien, niet dat het een het ander veroorzaakt.

Het lichaam hield zijn vetverlies en kreeg zijn vetvrije weefsel terug. Mensen verloren 5,7 kg in 7 dagen: 3,6 kg vetvrij weefsel en 1,6 kg vet volgens de scanner. Drie dagen nadat ze weer aten, was het verlies aan vetvrij weefsel bijna verdwenen (0,7 kg), terwijl het vetverlies bleef (1,9 kg). Het meeste vroege “vetvrije” verlies was water en opgeslagen suiker.

De hoofdstudie, Pietzner et al. 2024 [1], had 12 gezonde, niet-rokende vrijwilligers, 5 vrouwen en 7 mannen, gemiddeld 77,5 kg zwaar met een BMI van 25,4. Ze dronken 7 dagen alleen water en aten daarna 3 dagen normaal. Er werd bloed afgenomen 2 dagen ervoor, elke ochtend van het vasten en op dag 10, in totaal 117 monsters. De eiwitten werden gemeten met een methode die Olink heet en die relatieve niveaus geeft, geen exacte hoeveelheden. Er was geen vergelijkingsgroep en de studie was niet gerandomiseerd. Niemand had een ernstige bijwerking. De studie werd betaald door de Noorse sporthogeschool (Norwegian School of Sport Sciences) en Duits publiek onderzoeksgeld; de auteurs melden geen belangenconflicten.

Het team gebruikte ook genetica om te vragen wat de veranderingen zouden kunnen doen. Mensen die geboren zijn met van nature hogere of lagere niveaus van 212 van deze eiwitten, krijgen in een andere mate zo’n 500 ziekten. Van die verbanden wees 52% met de verandering die vasten bracht naar een lager risico, en 48% naar een hoger risico. De auteurs noemen dit “verkennend”. Het zegt waar je moet zoeken, niet wat vasten doet.

Een tweede eiwitstudie, in een kliniek voor watervasten in Californië, vond grotendeels hetzelfde patroon [3]. Twintig mensen vastten gemiddeld 9,8 dagen; 86 van de 1.317 eiwitten veranderden, en 49 daarvan bewogen dezelfde kant op als in de studie van Pietzner.

De vraag over spieren werd direct getest bij 16 gezonde mannen die 10 dagen vastten en elke dag wandelden [4]. Ze verloren 5,9 kg. Een model van dat verlies rekende ongeveer 1,5 kg als werkend weefsel, en het vetvrije weefsel was 3 maanden later nog 3,2% lager. De knijpkracht veranderde niet, en de beenkracht was na 3 maanden 33% hoger, wat de auteurs aan het wandelen toeschrijven.

De beste studie voor resultaten die je kunt merken is Maifeld et al. 2021 [5]. In Berlijn werden 71 mensen met het metabool syndroom (buikvet met een hoge bloeddruk, bloedsuiker of hoge bloedvetten) willekeurig ingedeeld: 5 dagen vasten op 300 tot 350 calorieën per dag, gevolgd door een DASH-dieet met veel groente, fruit en magere zuivel, of alleen het DASH-dieet. Na 3 maanden was de bloeddruk over 24 uur in de vastengroep nog lager, en met alleen het dieet niet significant veranderd. Artsen verlaagden de bloeddrukpillen bij 15 van de 35 in de vastengroep (43%) en bij 6 van de 36 met alleen het dieet (17%).

Wie op dag 3 stopt, stopt dus echt vlak voordat de verandering in het hele lichaam op gang komt. De studie laat de verandering zien. Ze laat nog niet zien wat die verandering voor de gezondheid doet.

Wat er uitging, en is dat goed voor je?

Het grootste deel van de late verandering bestond uit eiwitten die daalden. Van de 390 veranderde eiwitten op dag 7 waren er 356 gedaald, en 309 daarvan hadden op dag 3 nog niet bewogen [1]. De auteurs deelden ze in naar wat ze doen.

De grootste groep is steigerwerk. Tussen je cellen zit een netwerk van eiwitten, de extracellulaire matrix, dat weefsels bij elkaar houdt, ook de elastische wanden van bloedvaten. Veel van die eiwitten daalden vanaf ongeveer dag 2. De auteurs denken dat het lichaam die steiger afbreekt of niet meer vernieuwt, om eiwit te sparen nu er niets binnenkomt, en dat dit een deel van het verlies aan vetvrij weefsel kan verklaren. Het eiwit dat het sterkst met het vasten samenhing, was er een van: tenascine-R, een steigereiwit dat alleen in de hersenen voorkomt. Steigereiwitten uit de hersenen waren lager als de ketonen hoger waren. De auteurs vermoeden dat dit ooit zou kunnen helpen verklaren waarom ketogene diëten epilepsie tot rust brengen; niemand heeft dat getest.

Na dag 3 daalde een tweede groep: eiwitten van het complementsysteem, een deel van de afweer, en van de bloedstolling. Dat gold ook voor transthyretine, dat schildklierhormoon vervoert, en voor verschillende afweersignalen en hun receptoren. Hormonen uit de lever (fetuïne-B) en uit vet (chemerine) daalden ook, net als twee eiwitten die met bot te maken hebben (SFRP4 en osteoglycine).

Is dat goed voor je? Niemand weet het, en deze studie kan het niet zeggen. Een lager niveau in het bloed kan betekenen dat het lichaam minder maakt, meer verbruikt of minder uit weefsel lekt, en de studie kan niet zien welke van de drie. Samen gelezen lijken de veranderingen op een lichaam dat energie en eiwit spaart: leptine omlaag, het schildkliersignaal omlaag, de steiger gerecycled. Zo komt een lichaam een lange periode zonder eten door. Het is geen bewijs voor een herstel- of opruimprogramma. De genetische check viel bijna gelijk uit: 52% van de ziekteverbanden wees naar een lager risico en 48% naar een hoger. En niet alles daalde: eerder in het vasten stegen afweereiwitten een tijdje en ging een stollingsfactor omhoog.

Blijft het? Meestal niet, voor zover iemand heeft gekeken. Van de 390 veranderde eiwitten op dag 7 waren er 36 nog op dezelfde manier veranderd 3 dagen nadat mensen weer aten: ongeveer 1 op de 11. De meeste van die 36 waren laat in het vasten gedaald en waren nog op weg terug, zoals transthyretine, dat schildklierhormoon in het bloed vervoert. Zes waren nog verhoogd, waaronder de leptinereceptor en FABP4, een eiwit uit vetcellen. Nog eens 10 schoten voorbij hun beginwaarde. PCSK9, het levereiwit dat sommige cholesterolmedicijnen blokkeren, daalde sterk tijdens het vasten en steeg daarna boven zijn beginniveau. En 20 eiwitten die aan het eind van het vasten niet veranderd waren, veranderden pas na het eten, waaronder twee eiwitten van de alvleesklier; de auteurs noemen dat een mogelijke reactie op het terugkomen van eten. Daarom staat er bij de grijze staaf in de grafiek 66, niet 36. In de Californische studie waren 12 van de 86 eiwitten ongeveer 5 dagen na het vasten nog veranderd [3]. Geen enkele studie heeft later gekeken, dus niemand weet of er iets weken of maanden blijft. In zijn video noemt Norwitz de verandering een “software-update” die “geïnstalleerd bleef nadat er weer gegeten werd”. Voor ongeveer 1 op de 11 eiwitten bleef ze 3 dagen; voor de rest niet. De auteurs zeggen dat voordelen “misschien alleen te bereiken zijn met een aanhoudende verandering”.

Wat het vasten niet heeft laten zien

Het verhoogde een tijdje de ontsteking. In de Californische kliniekstudie met 20 mensen ging CRP, een ontstekingsmarker in het bloed, meer dan het dubbele omhoog, van 1,7 naar 3,9 mg/L [3]. Bij dezelfde mensen steeg een marker van plakkerige bloedplaatjes met 21% en was hij na het weer eten 36% hoger, stegen leverenzymen met ongeveer 65%, en gingen 6 van de 20 op medisch advies over op sap of bouillon. Bij 1.422 mensen die in een Duitse kliniek een zeer caloriearme vastenkuur volgden, steeg CRP bij twee op de drie [3]. In een ziekenhuisstudie in het Brigham and Women’s in Boston bereikte CRP rond dag 3 van 10 dagen vasten zijn piek [6]. Het team van Pietzner zag ook op dag 2 tot 3 een korte stijging van afweereiwitten en een stollingsfactor die omhoogging [1].

Autofagie is bij mensen niet gemeten. Autofagie is het recyclen door de cel van haar eigen versleten onderdelen, en het is het voordeel waarvoor mensen het vaakst vasten. Het enige teken bij mensen tot nu toe is één labblot van 4 mensen na 72 uur vasten, een momentopname die niet kan laten zien of het recyclen echt sneller ging [7]. Een studie in Sydney is opgezet om het goed te meten [8].

Je biologische leeftijd werd niet jonger. In een studie uit 2026 met 32 mensen die 12 dagen vastten op ongeveer 200 tot 250 calorieën per dag, veranderde geen enkel DNA-kenmerk dat de tests aflezen significant, en drie van de verouderingsklokken gaven een oudere leeftijd, geen jongere [9]. Het is een preprint, nog niet door andere wetenschappers gecontroleerd, en de meeste auteurs werken voor de kliniek of een testbedrijf. Onze gids voor biologische-leeftijdstests legt uit wat die klokken wel en niet kunnen zeggen.

Niemand heeft de ketonenhack getest. Geen enkele studie heeft bloedeiwitten gemeten na 24 uur vasten plus ketonendrankjes. Bij 7 dagen vasten verklaarden ketonen een deel van de verandering in eiwitten, maar ze stegen samen met veel andere dingen, zoals een lage insuline en een lage bloedsuiker, die een ketonendrankje niet nabootst.

Het aantal deelnemers aan 7 dagen vasten in de hoofdstudie, Pietzner et al. [1], is klein. Twaalf jonge, gezonde, overwegend witte Europeanen, zonder vergelijkingsgroep. De studie kan een effect van vasten niet onderscheiden van het effect van de tijd of van het dagelijks afnemen van bloed.

Ons oordeel

Wat pleit voor een hoger oordeel: de omvang van de verandering is moeilijk weg te wuiven. Alleen al op dag 7 verschilden 390 eiwitten, sommige met meer dan 2 standaarddeviaties, en een tweede team met een andere methode vond voor 49 van dezelfde eiwitten dezelfde richting.

Wat pleit voor een lager oordeel: er is geen vergelijkingsgroep, en wat de eiwitten voor de gezondheid doen, is een gok op basis van genetica, die twee kanten op wees.

Wat het oordeel zou veranderen: een gerandomiseerde studie die eiwitten en gezondheidsuitkomsten meet over weken, niet dagen, nadat mensen weer eten.

Wat dit voor jou betekent

Wil je wat de studie zag, dan kost dat 3 volle dagen alleen water, en elke studie hier was onder toezicht. Klinieken die lang vasten begeleiden, controleren elke dag bloed, bloeddruk en medicijnen. Neem je pillen voor bloedsuiker of bloeddruk, dan moet de hoeveelheid tijdens het vasten misschien veranderen, zoals bij 43% in de Berlijnse studie; doe het niet alleen [5].

Verwacht dat de weegschaal snel daalt en deels terugveert. In de studie ging er in 7 dagen 5,7 kg af, en 3 dagen na het weer eten was nog ongeveer 3 kg weg [1]. Wat weg bleef, was vooral vet.

Plan de week erna net zo zorgvuldig als het vasten. De verandering in eiwitten verdween binnen 3 dagen na het eten. De enige studie met een blijvend voordeel zette het vasten vóór een dieet dat mensen volhielden, en hun bloeddruk was 3 maanden later nog lager [5].

Blijf bewegen. De mannen die elke dag van 10 dagen vasten wandelden, hielden hun knijpkracht en hadden 3 maanden later sterkere benen [4].

Probeer je de ketonenaanpak van Norwitz, zie het dan als een experiment met je ketonengetal, niet als een kortere weg naar het resultaat van 7 dagen. Dat zegt hij zelf ook.

Het hoopvolle deel is echt. In één week zonder eten bouwde het lichaam de mix van eiwitten in zijn bloed om, van de hersenen tot de spieren, en het hield het vetverlies. Dag 3 is niet waar het vasten mislukt; het is waar de grootste verandering begint.

Wat er nu komt

Deze studie roept meer vragen op dan ze beantwoordt. Wat doen die veranderingen in eiwitten met ons? Hoe lang blijven ze na de eerste paar dagen? Helpen ze ons langer te leven? Maken ze ons sterker? Die antwoorden hebben we nog niet. Toch ben ik hoopvol dat vasten goed voor je is, want sommige resultaten blijven maandenlang. In de Berlijnse studie had 5 dagen vasten 3 maanden later nog een lagere bloeddruk opgeleverd [5]. In een andere Berlijnse studie werden 32 mensen met diabetes type 2 willekeurig ingedeeld bij 7 dagen vasten op 300 calorieën per dag of bij de gewone zorg. Insuline en de bloedsuiker op lange termijn veranderden niet significant, maar vier maanden later was de vastengroep meer afgevallen (3,5 kg tegen 2,0 kg) en had ze een lagere bloeddruk [10]. Een week zonder eten kan maandenlang iets goeds achterlaten.

Het antwoord over autofagie komt eraan. De PROFASTA-studie in Sydney, een gerandomiseerde cross-overstudie, meet autofagie bij mensen direct na lang vasten, met en zonder zware inspanning vooraf [8]. Het is de eerste studie die is opgezet om te laten zien of vasten bij mensen het recyclen in de cel aanzet. We werken dit artikel bij als de resultaten er zijn.

Voor wat vasten met de bloedsuiker doet, zie ons artikel over glucosemeters. Voor een andere manier om de bloedsuiker te verlagen, zie berberine.

De volgende stap voor de eiwitschakelaar is een studie die mensen na het vasten wekenlang volgt en een vergelijkingsgroep heeft. Tot die tijd is de Berlijnse studie de beste gids voor een vasten dat iets achterlaat. In één week zonder eten maakte je lichaam honderden eiwitten in zijn bloed opnieuw. Dat is iets opmerkelijks om te kunnen, en de wetenschap begint pas te leren wat het voor jou betekent.

Bronnen